آیت الله فقیهی: مسئولیت عدم امنیت کشور را چه کسی می پذیرد؟/ دولت تسهیلات بیشتری را برای فرزندآوری اختصاص دهد

, , ,

حوزه/ طبق آمارها، مهم‌ترین علل کاهش میل به فرزندآوری در جامعه، احساس عدم امنیت اقتصادی و معیشتی، کاهش نرخ ازدواج و همچنین ترویج سبک زندگی فردگرایانه است.

آیت‌الله فقیهی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، ضمن ابراز نگرانی از کاهش رشد جمعیت بیان کرد: نیروی انسانی یکی از ارکان بنیادین و حیاتی قوام هر جامعه است که ضعف در آن، ضربات سهمناکی به کیان کشور می‌زند. متأسفانه شاهدیم که کاهش نرخ فرزندآوری و در نتیجه کاهش جمعیت، تبدیل به یک مسئلۀ بحرانی برای جامعۀ ایران شده است.

عضو جامعه مدرسین حوزه ادامه داد: لذا این مطلب بیش از پیش نیاز به فرهنگ‌سازی دارد و کار فرهنگی، ترویجی و تبیینی مستمر و پایداری را جهت جلب توجه عموم اقشار جامعه طلب می‌کند؛ چراکه بنا بر آمارهای اعلام‌شده، میزان رشد جمعیت در سال گذشته به کمتر از یک درصد رسیده و این عدد در سال‌های گذشته بی‌سابقه بوده است؛ فلذاست که در صورت عدم توجه به این مسئله، در سی سال آینده ایران تبدیل به کشوری پیر شده و عمدۀ درآمد دولت صرف نگه‌داری افراد مسن خواهد شد.

این استاد حوزه ضمن بیان عوامل کاهش میل به فرزندآوری در جامعه افزود: طبق آمارها، مهم‌ترین علل کاهش میل به فرزندآوری در جامعه، احساس عدم امنیت اقتصادی و معیشتی، کاهش نرخ ازدواج و همچنین ترویج سبک زندگی فردگرایانه هستند که این امر توجه دستگاه‌های مسئول در امر اقتصاد و فرهنگ کشور را بیش از پیش می‌طلبد. فرهنگ فردگرایی، ازدواج یا فرزندآوری را امری کم‌اهمیت و ثانوی جلوه داده و آن را مخالف خودشکوفایی شخصی انسان ها تصور می‌کند.

آیت الله فقیهی گفت: در حالی که از نگاه اسلام، انسان موجودی اجتماعی است و اساساً منافع فردی در کنار منافع جمعی است که تحقق پیدا می‌کنند. بنابراین، در مسئلۀ جمعیت، باید به ریشه‌ها و عوامل این مسئله توجه ویژه کرد، چراکه بدون پرداختن به علل این مشکل، حل آن ممکن نخواهد بود.

عضو جامعه مدرسین حوزه در ادامه با اشاره به وعدۀ الهی در قرآن کریم مبنی بر وسعت رزق در صورت فرزندآوری فرمودند: خداوند متعال در سه موضع از قرآن کریم به دغدغه‌های اقتصادی فرزندآوری پاسخ گفته است. از جمله در سورۀ إسراء که روزی دادن به فرزندان را تضمین کرده است: وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَکُمْ خَشْیَهَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِیَّاکُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ کَانَ خِطْئًا کَبِیرًا (الإسراء، ۳۱). البته باید توجه داشت که روزی‌رسانی خداوند نباید این توهم را پدید آورد که هیچ تلاش و کوششی از سوی بندگان لازم نیست. خداوند متعال رزق و روزی را به واسطۀ اسباب مادی و دنیوی که همان کار و قیام به امرار معاش است، نازل می‌کند.

این استاد حوزه بیان داشت: یا در آیۀ ۳۲ سورۀ نور می‌خوانیم: وَ أَنْکِحُوا الْأَیامی‏ مِنْکُمْ وَ الصَّالِحینَ مِنْ عِبادِکُمْ وَ إِمائِکُمْ إِنْ یَکُونُوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلیمٌ. در این آیۀ شریفه هم بر ضمانت روزی تأکید شده است. و همین‌طور در آیۀ ۱۵۱ سورۀ انعام: وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَ إِیَّاهُمْ. فلذا اینکه در سه آیه از قرآن کریم بر این موضوع تأکید شده است، نشان می‌دهد که این مسئله در دین مبین اسلام تا چه اندازه اهمیت دارد.
وی با ابراز تأسف از استمرار سیاست‌گذاری و فرهنگ‌سازی نادرست دولت‌های پیشین مبنی بر کاهش جمعیت افزود: یکی دیگر از عوامل این کاهش، سیاست‌هایی بود که در برخی از دولت‌های پیشین ترویج می‌شد (و شاید در مقطعی هم با توجه انفجار جمعیت، سیاست درستی بوده است) و آن عبارت از مسئلۀ کنترل جمعیت است که با شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» سال‌ها بر سر زبان‌ها افتاد؛ این سیاست باعث کاهش رشد جمعیت طی دهۀ هفتاد تا دهۀ نود شد و اکنون شاهد تبعات افراط در استمرار این سیاست جمعیتی در جامعه هستیم.

این عضو جامعه مدرسین حوزه در ادامه ضمن بیان نقش مهم مسئولان پیرامون افزایش جمعیت اضافه کرد: مسئولان و متولیان امر در فراهم کردن مقدمات و لوازم حل این مشکل وظیفۀ سنگینی بر دوش دارند. به این دلیل که تا امنیت اقتصادی و معیشتی مردم برقرار نباشد و از طرفی کار فرهنگی و تبیینی هم برای اقناع مردم صورت نگرفته باشد، نمی‌توان انتظار تحقق افزایش جمعیت را داشت. به همین جهت است که مسئولان فرهنگی کشور باید بیش از پیش برای افزایش جمعیت مسئلۀ تبیین و رسانه را جدی بگیرند.

این استاد حوزه با بیان دیدگاه مقام معظم رهبری پیرامون افزایش جمعیت یادآور شد: در سال‌های اخیر رهبر معظم انقلاب بارها خطاب به مسئولان تأکید کردند که مسئلۀ جمعیّت را جدّی بگیرید؛ و از مسئولان این انتظار وجود دارد که با توجه روزافزون به این مسئله، از دغدغه‌های مردم و مقام معظم رهبری بکاهند.

آیت‌الله محسن فقیهی با اشاره به اهمیت کار رسانه‌ای پیرامون افزایش جمعیت گفت: ما برای ترویج فرهنگ فرزندآوری و افزایش جمعیت، نیاز به تبیین و فعالیت رسانه‌ای گسترده برای ترویج فرزندآوری در اذهان و نفوس جامعه هستیم. فرزندآوری مسئلۀ تصمیم یک نفر و دو نفر در کشور نیست؛ مسئله‌ای است که با تک تک هشتاد میلیون جامعۀ ایرانی مرتبط است و باید با آنها صمیمانه ارتباط برقرار کرد و مشکلات‌شان را شنید تا با آسیب‌شناسی متوازن، معضل کاهش بحرانی رشد جمعیت را شاهد نباشیم.

عضو جامعۀ مدرسین با تأکید بر لزوم اقناع‌سازی اجتماعی، بیان داشت: مسئولان توجه داشته باشند که انسان در هر تصمیم مسئلۀ هزینه و فایده را لحاظ می‌کند و سیاست‌گذاری‌های مجلس و دولت باید به نحوی باشد که هزینۀ فرزندآوری کاهش یافته و فواید معقولی هم بر آن مترتب باشد، کما اینکه شاهدیم در طرح اخیر مجلس به این امر توجه شده است.



نشست «بررسی فقهی حکم حاکم به ثبوت هلال»

, ,
index.jpg

حوزه/ حجت الاسلام نعیمیان با اشاره به تبعیت اهل سنت جمهوری اسلامی از حکم حاکم در مسئله ثبوت هلال، ادامه داد: در سنوات اخیر اهل تسنن در جمهوری اسلامی طرح کرده اند که حکم حاکم جامعه اسلامی ایران را به عنوان معیار قرار داده اند و تابع کشورهای دیگر و یا شوراهای فتوا و یا حکم های دیگر نیستند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام والمسلمین ذبیح الله نعیمیان در نشست علمی «بررسی فقهی حکم حاکم به ثبوت هلال» که در محل موسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا(ع)، در قم برگزار شد، با بیان اینکه بعضی از مباحث فقهی مورد نیاز جامعه در سنوات اخیر مورد تأمل و بررسی قرارگرفته است، گفت: ظاهرا آتش علمی و اقتضای فضای جامعه امروزی می طلبد که در برخی مباحث فقهی تأمل جدیدی صورت گیرد.

وی افزود: مسائل پیرامون ثبوت هلال در جهان اسلام همواره مطرح بوده است. مقوله رؤیت هلال هم در میان اهل سنّت و هم در بین علمای تشیّع به صورت مستقل مورد بحث قرار می گیرد یعنی در بحث حکم حاکم و جایگاه آن و نسبت آن با فتوا و نیز نسبت حکم حاکم با فتوای حاکم و ابعاد مختلفی که وجود دارد و به تبع آن بحث های موضوع شناسانه مختلفی هم مطرح می شود.

مدیر موسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا(ع)، ابراز داشت: تحلیل های مختلف فقهی در این میان قابل طرح هستند. باید ببینیم این تحلیل ها در این فضای معاصر چه اقتضائاتی را می طلبد؟ و نسبت حکم حاکم به ویژه در دوران حکومت اسلامی چه خواهد بود البته در جهان اسلام دیدگاه ها و رویکردهای مختلفی وجود دارد مثلا در بعضی از کشورها شوراهای فتوا نقش آفرین هستند که این شوراها معمولاً از طرف حاکمیّت نصب شده اند.

وی افزود: در برخی کشورهای اروپائی شوراهای فقهی مستقل توسط اقلیّت های مسلمان شکل گرفته است و از جانب حاکمیّت نیست. در برخی کشورها لزوماً عنوان اسلامی بر این شوراها صدق نمی کند، امّا عنوان حکومت اسلامی را یدک می کشند که در آن موارد هم الگوهای مختلفی قابل طرح می باشد.

حجت الاسلام والمسلمین نعیمیان با اشاره به تبعیت اهل سنت جمهوری اسلامی از حکم حاکم در مسئله ثبوت هلال، ادامه داد: در سنوات اخیر اهل تسنن در جمهوری اسلامی طرح کرده اند که حکم حاکم جامعه اسلامی ایران را به عنوان معیار قرار داده اند و تابع کشورهای دیگر و یا شوراهای فتوا و یا حکم های دیگر نیستند.

در ادامه این نشست؛ آیت الله محسن فقیهی استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و عضو جامعه مدرسین، با اشاره به آیه «واعتصمو بحبل الله جمیعاً ولا تَفرَّقوا»، اظهار داشت: یکی از مباحث مهمی که در نظام اسلامی باید مورد توجه باشد مسئله وحدت بین شیعیان و وحدت بین شیعیان و اهل تسنن است یعنی عامّه و خاصّه باید وحدت داشته باشند.

وی افزود: در این رابطه آن چه که مهم است وحدت بین عامه و خاصّه است و از آن مهمتر وحدت بین خود علمای شیعه است و از آن مهمتر وحدت بین علمای شیعه داخل یک کشور است. زیرا یکی از مباحثی که باعث اختلاف شده و جامعه اسلامی و دشمنان از آن سوء استفاده می کنند، مسئله رؤیت هلال است که برای اوّل ماه شوال و رؤیت هلال، نظر بعضی از مراجع و بزرگان گاهی با نظر بعض دیگر متفاوت است و آن چه که مهم است این که آیا راهی برای ایجاد وحدت وجود دارد که ما از آن وحدت استفاده کنیم و این وحدت بین علمای بزرگوار را برقرار کنیم؟

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ابراز داشت: یکی از راه هایی که در این رابطه می تواند مؤثر باشد ثبوت رؤیت هلال به حکم حاکم اسلامی است برای اثبات این بحث ما مراتبی را باید طی کنیم و نقطه نظراتی را بحث کنیم. یک بحث این است که آیا اصولاً مطلقاً حکم حاکم نافذ است؟ این یک بحث است که من فکر می کنم این بحث را باید در جلسات متعددی بحث کنیم که آیا مطلقاً حکم حاکم نافذ است یا نه؟ اختلافی بین بزرگان است و ادله ای هم وجود دارد که به نظر ما حکم حاکم نافذ است، امّا چون این اختلاف شدید است ما فعلاً از این مسئله صرف نظر می کنیم.

آیت الله فقیهی افزود: نکته ی دوّم که باید مورد بحث قرار بگیرد این که آیا حکم حاکم در مسئله رؤیت هلال نافذ است یا نه؟ چون ما روایات خاصّ و سیره و حتی اجماع داریم که حکم حاکم در خصوص مسئله رؤیت هلال نافذ است لذا ما باید روی آن تأکید کنیم ممکن است یک شخصی رؤیت هلال را در مسئله ی حکم حاکم اشکال کند و بگوید من حکم حاکم را نافذ نمی دانم، ولی ما ادلّه ای داریم از روایات و از سیره و از اجماع که این ها دلالت می کند بر این که حکم حاکم در خصوص مسئله خصوص رؤیت هلال نافذ است.



عید فطر در تقویت همبستگی و وحدت مسلمانان مؤثر است

, ,
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیۀ قم:
آیت الله فقیهی با اشاره به نقش عید فطر در تقویت همبستگی مسلمانان گفت: به بیان نورانی امام رضا (ع) روز فطر از این رو عید قرار داده شده تا روز گردهمایى مسلمانان باشد.
آیت‌الله محسن فقیهی عضو جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم در گفت و گو با خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، ضمن آرزوی قبولی طاعات همۀ مسلمانان و مؤمنان دربارۀ فضیلت عید سعید فطر گفت: ماه مبارک رمضان در میان دیگر ماه‌های قمری بزرگی و فضیلتی دارد که در قرآن کریم و روایات به آن اشاره شده است و هیچ کدام از ماه‌ها در بزرگی و ارزش به این ماه نمی‌رسند به همین دلیل عید سعید فطر که حقیقتاً عید بندگی و پاداش یک ماه عبادت و پرهیزگاری است در اسلام جایگاه خاص و والایی دارد.

آیت الله فقیهی با اشاره به  اینکه امام رضا (ع) بر بعد اجتماعی عید فطر تأکید ویژه دارند، تصریح کرد: به بیان نورانی حضرت، روز فطر از این رو عید قرار داده شده تا روز گردهمایى مسلمانان باشد و در این روز براى خدا گرد هم آیند و خداوند را به خاطر نعماتی که به مؤمنان عطا فرموده حمد و ستایش کنند بنابراین عید فطر جایگاه اجتماعی والایی دارد و در تقویت همبستگی و وحدت مردم مؤثر است.

وی با تاکید بر همبستگی مومنان در روز عید فطر ادامه داد: در عصر ولایت‌عهدی حضرت رضا (ع) مأمون عباسی وقتی استقبال مردم از اقامۀ نماز عید به امامت حضرت را دید، احساس خطر کرد و با بهانه‌هایی حضرت را از این کار منصرف کرد لذا به اجماع فقها اقامۀ نماز عید در زمان حضور معصوم واجب است.

عضو جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم با بیان اینکه در روایات از شب عید و روز عید با نام‌های گوناگونی یاد شده از جمله «روز پاداش‌دهی به نیکوکاران» و «روز یا شب دریافت جایزه‌ها» افزود: به بیان نورانی حضرت رسول (ص) که شیخ مفید در امالی آورده است فَإِذَا کَانَتْ لَیلَهُ الْفِطْرِ وَ هِی تُسَمَّى لَیلَهَ الْجَوَائِزِ أَعْطَى اللَّهُ الْعَامِلینَ أَجْرَهُمْ بِغَیرِ حِسَابٍ لذا شب و روز عید فطر موعدی است که اجر مؤمنان در آن داده می‌شود.

استاد حوزه علمیه در توصیف عید فطر «روز آمرزش گناهان» و «روزی که در آن عبادات پذیرفته شده است» ابراز کرد: به تعبیر امیر مؤمنان (ع) در نهج‌البلاغه «إنَّما هُوَ عِیدٌ لِمَن قَبِلَ اللّه ُ صِیامَهُ و شَکَرَ قِیامَهُ» آنچه در روایات در فضیلت این روز وارد شده، تأکید بر اعمال خاص این روز از جمله نماز عید، قرائت قرآن، غسل، زیارت امام حسین (ع) و ذکر و تکبیر خداوند است همچنین در روایات بر پوشیدن لباس نو و پاکیزه و استفاده از نعمات و شکرگزاری سفارش شده و از همین جهت است که روزه گرفتن در این روز به اجماع عامه و خاصه حرام است.

آیت‌الله فقیهی با اشاره به فضیلت احسان و رسیدگی به نیازمندان ابراز کرد: یکی دیگر از اعمال عید فطر که برخلاف دیگر اعمال، وجوب شرعی دارد، پرداخت زکات فطره می باشد همانند بسیاری دیگر از مناسبت‌ها یکی از مسائلی که در این روز شریف به آن سفارش شده التفات به حال نیازمندان و فقرا و ایتام است و فلسفۀ زکات فطره هم همین است.

وی با اشاره به فلسفه پرداخت زکات فطره عنوان کرد: در قرآن کریم و در جای جای روایات به مناسبت‌های گوناگون، همواره مؤمنان به این فضیلت بزرگ سفارش شده‌اند و این نشان از اهمیت احسان و نیکوکاری در دین اسلام و تأکید شارع بر استمرار این سنت حسنه دارد.

عضو جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم در ادامه با تاکید بر ضرورت تکریم و گرامی‌داشت این روز اظهار داشت: بسیار نیکو و مستحسن است که سنت‌هایی که در دیگر اعیاد جاری می‌شود، در این عید مبارک هم به طریق اولی جاری شود و توجه به اعیاد مذهبی از جمله ولادات ائمۀ معصوم (ع) موجب فراموشی عظمت و جایگاه این عید در میان اعیاد اسلامی نشود.



راه‌های رسیدن به وحدت نظر در مساله رویت هلال

, ,
راه‌های رسیدن به وحدت نظر در مساله رویت هلال

قم- عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در آستانه عید فطر طی یادداشتی به توضیح راه های رسیدن به وحدت نظر در مساله رویت هلال پرداخت.

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- محسن فقیهی*: همه ساله با فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، این بحث مطرح می‌شود که وضعیت رؤیت هلال به چه شکل خواهد بود؟ طبق نظر فلان مرجع چه روزی آغاز ماه مبارک رمضان خواهد بود و طبق نظر مرجع دیگر چه طور؟ البته این مسأله در پایان ماه مبارک رمضان شکل جدی تری به خود می‌گیرد؛ زیرا در آغاز ماه، نهایت این است که روز آخر شعبان را افراد روزه می‌گیرند حال یا جز ماه رمضان خواهد بود یا اینکه روزه مستحب محسوب خواهد شد، اما در آخر ماه مبارک به دلیل اینکه روزه گرفتن در عید فطر حرام است، دوران بین وجوب و حرمت خواهد بود و اگر عید باشد روزه حرام است و اگر آخر ماه مبارک رمضان باشد، روزه واجب خواهد بود.

در گذشته با توجه به اینکه ارتباط مناطق مختلف با یکدیگر مشکل بوده، بر فرض که در منطقه‌ای روز عید با منطقه دیگر فرق داشته باشد، ولی این مسأله به چشم نمی‌آمده و مشکلی ایجاد نمی‌کرده است اما با توجه به گسترش ارتباطات بین مناطق مختلف و افراد مختلف، اختلاف در تعیین روز عید مشکل ساز شده است. مثلاً اختلاف در تعیین اول و آخر ماه می‌تواند منجر به اختلاف در سایر مناسبت‌ها نیز بشود مانند شب قدر، ایام حج، اربعین و… که زمینه اختلاف در بین مسلمانان را ایجاد می‌کند. این اختلاف حتی اگر بین کشورهای مختلف باشد، جلوه خوبی ندارد چه برسد به اینکه در خود یک کشور و حتی گاهی درون یک خانواده شاهد چنین اختلافی باشیم. اینکه در یک خانه شخصی بر سر سفره غذا بنشیند و عید را تبریک بگوید و دیگری در حال روزه، مشغول اعمال آخر ماه مبارک رمضان باشد، قطعاً پسندیده نیست و موجب وهن مذهب خواهد بود و شبهات زیادی را در ذهن مردم نسبت به حقانیت دین ایجاد می‌کند.

از طرفی میدانیم که دین اسلام به وحدت خیلی اهمیت داده است و قطعاً این اختلافات مطلوب شارع نیست.

حضرت آیت الله مکارم شیرازی (حفظه الله) در این باره می‌فرمایند:

«آن اختلاف اسفناکی است که بارها در طیّ سال‌های اخیر، در امر «رؤیت هلال شوال» رخ داده و شَهد شیرین عید را در کام همه تلخ کرده است؛ گروهی امروز نماز عید می‌خواندند و می‌گفتند «اسئلک بحق هذا الیوم الذی جعلته للمسلمین عیداً» و فردا گروه دیگری در همان شهر و گاه در همان مسجد، عین همین عبارت را می‌گفتند و معلوم نبود منظور از «المسلمین» در این عبارات کیست؟! عدّه‌ای به هم تبریک عید می‌گفتند و جماعتی در حال روزه بودند و دعای «یا علیّ یا عظیم… و هذا شهر عظّمته و کرّمته… و هو شهر رمضان» می‌خواندند و گاه در یک لحظه و حتّی یک خانه این اختلاف جانکاه دیده می‌شد، در حالی که اسلام دین «توحید» در تمام زمینه‌هاست… مردم از این بیم دارند که در سال‌های بعد نیز این امر تکرار شود، و در نتیجه بعضی از ناآگاهان تعلیمات اسلام را زیر سوال ببرند. این امر هنگامی نگران کننده‌تر می‌شود که می‌بینیم در اغلب کشورهای اسلامی مسأله «رؤیت هلال» حل شده و لااقل اهل یک کشور با یکدیگر هماهنگ هستند، ولی در کشور ما چگونه است؟ شاید تنها ما هستیم که این مسأله را حل نکرده‌ایم، با اینکه فقهای قوی و آگاهی داریم» (چند نکته درباره رؤیت هلال، حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، فصلنامه تخصصی فقه اهل بیت (علیهم السلام)، پاییز ۱۳۸۴، شماره ۴۳)

در این نوشتار قصد داریم راه‌هایی را که می‌تواند در این زمینه موجب وحدت شود را بررسی کنیم.

راه اول: حکومتی بودن مسأله اعلام عید

اگر نظر ما این باشد که بحث اعلام عید و اول ماه، مسأله فقهی نیست بلکه مسأله حکومتی است و در اختیار حاکم قرار دارد، دیگر اختلاف معنا نخواهد داشت؛ زیرا هرگاه حاکم اعلام کند، همان روز اول ماه خواهد بود و تا وقتی که یقین به خلاف واقع بودن آن نداشته باشیم، ملاک عمل، همان حکم حاکم خواهد بود. البته واضح است که در اینگونه موارد، یقین به خلاف معمولاً اتفاق نمی‌افتد. و صِرف اختلاف مبنای ما با حاکم نمی‌تواند دلیلی بر مخالفت با او باشد؛ چرا که اساساً حجیت حکم حاکم در جایی معنا پیدا می‌کند که آرا، مختلف باشد وگرنه در صورت وحدت در نظر، اختلافی نیست تا حکم حاکم بخواهد فصل‌الخطاب باشد.

به نظر می‌رسد اثبات حکومتی بودن مسأله رؤیت هلال، کار دشواری نیست و می‌توان بر آن مؤیداتی ذکر کرد که در ادامه به آن می‌پردازیم.

مؤیدات حکومتی بودن مسأله رؤیت هلال:

۱. مؤید عقلایی

اگر به لوازم مسأله رؤیت هلال و اعلام اول ماه دقت کنیم، لزوم حکومتی بودن آن روشن می‌شود. وقتی در جامعه‌ای قرار است تعطیلات رسمی یک سال کشور بر اساس رؤیت هلال تعیین شود و مراسم‌های مختلف که در سطح عمومی برگزار می‌شود، همه تحت تأثیر رؤیت هلال هستند، مگر می‌توان این امر را یک امر فقهی دانست که هر کس به نظر مرجع خود عمل کند؟! حکومتی که برای تنظیم برنامه‌هایی مثل: نماز عید فطر، نماز عید قربان، دعای عرفه، عزاداری تاسوعا و عاشورا و اربعین و… قطعاً نیاز به ثابت بودن بحث رؤیت هلال دارد، چگونه می‌توان انتظار داشت برنامه‌های فوق را در فرض تفرقه و اختلاف در موارد فوق، برگزار کند؟!

توجه به زوایای مختلف این مسأله برای تأیید حکومتی بودن آن کافی است. البته در ادامه شواهد دیگری نیز بر این مطلب اقامه خواهیم کرد.

۲. مؤیدات روایی:

روایت اول:

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا شَهِدَ عِنْدَ الْإِمَامِ شَاهِدَانِ أَنَّهُمَا رَأَیَا الْهِلَالَ مُنْذُ ثَلَاثِینَ یَوْماً أَمَرَ الْإِمَامُ بِالْإِفْطَارِ وَ صَلَّی فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ إِذَا کَانَا شَهِدَا قَبْلَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِنْ شَهِدَا بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ أَمَرَ الْإِمَامُ بِإِفْطَارِ ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ أَخَّرَ الصَّلَاهَ إِلَی الْغَدِ فَصَلَّی بِهِمْ. (الکافی (ط – الإسلامیه)، ج ۴، ص: ۱۶۹)

همانگونه که از این روایت مشخص است، هنگام شهادت شهود، امام امر به افطار می‌کنند و دستور به اقامه نماز عید می‌دهند. و مردم هم موظفند طبق دستور امام عمل کنند. از طرفی همان طور که بعضی از فقها نیز تصریح کرده‌اند، کلمه «امام» در این روایت اختصاصی به امام معصوم ندارد که تبعیت را از آن باب واجب بدانیم، بلکه شامل هر حاکمی می‌شود. (مهذب الأحکام (للسبزواری)، ج ۱۰، ص: ۲۶۱)

نکته دیگری که در این روایت وجود دارد این است که در فرضی که شهود، بعدازظهر شهادت به رؤیت هلال بدهند، امام حکم به افطار آن روز می‌کنند ولی نماز را به فردای آن روز موکول می‌کنند. از اینجا مشخص می‌شود بحث برگزاری نماز عید فطر و تشکیل این اجتماع عظیم وحدت آور بسیار مهم بوده است که حتی گاهی یک روز دیرتر این کار می‌تواند انجام شود. و این خود شاهدی است بر اینکه تفرقه در اعلام عید و برگزاری نماز در دو روز، درست نیست.

روایت دوم:

سَهْلُ بْنُ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ رِفَاعَهَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْعَبَّاسِ بِالْحِیرَهِ فَقَالَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِی الصِّیَامِ الْیَوْمَ فَقُلْتُ ذَاکَ إِلَی الْإِمَامِ إِنْ صُمْتَ صُمْنَا وَ إِنْ أَفْطَرْتَ أَفْطَرْنَا فَقَالَ یَا غُلَامُ عَلَیَّ بِالْمَائِدَهِ فَأَکَلْتُ مَعَهُ وَ أَنَا أَعْلَمُ وَ اللَّهِ أَنَّهُ یَوْمٌ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَکَانَ إِفْطَارِی یَوْماً وَ قَضَاؤُهُ أَیْسَرَ عَلَیَّ مِنْ أَنْ یُضْرَبَ عُنُقِی وَ لَا یُعْبَدَ اللَّهُ. (الکافی (ط – الإسلامیه)، ج ۴، ص: ۸۳‌)

در این روایت، جمله (ذاک إلی الإمام) اشاره به این دارد که بحث اعلام اول ماه مربوط به حاکم است و امام (ع) حتی با وجود قطع به خلاف واقع بودن نظر خلیفه، به خاطر عدم مخالفت با وحدت مسلمین و تقیه از او پیروی می‌کنند.

روایت سوم:

وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ حَمَّادُ بْنُ عِیسَی اسْمَهُ قَالَ: صَامَ عَلِیٌّ ع بِالْکُوفَهِ ثَمَانِیَهً وَ عِشْرِینَ یَوْماً- شَهْرَ رَمَضَانَ فَرَأَوُا الْهِلَالَ فَأَمَرَ مُنَادِیاً أَنْ یُنَادِیَ اقْضُوا یَوْماً فَإِنَّ الشَّهْرَ تِسْعَهٌ وَ عِشْرُونَ یَوْماً. (تهذیب الأحکام، ج ۴، ص ۱۵۹-۱۵۸)

از این روایت مشخص می‌شود که دستور به روزه و افطار به عهده خود حضرت بوده است که دستور می‌دهند اعلام عمومی شود.

روایت چهارم:

السَّیِّدُ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَتِهِ فِی الرَّدِّ عَلَی أَصْحَابِ الْعَدَدِ، عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ إِنَّ النَّاسَ کَانُوا یَصُومُونَ بِصِیَامِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ یُفْطِرُونَ بِإِفْطَارِهِ فَلَمَّا أَرَادَ مُفَارَقَتَهُمْ فِی بَعْضِ الْغَزَوَاتِ قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ کُنَّا نَصُومُ بِصِیَامِکَ وَ نُفْطِرُ بِإِفْطَارِکَ وَ هَا أَنْتَ ذَاهِبٌ لِوَجْهِکَ فَمَا نَصْنَعُ قَالَ ع صُومُوا لِرُؤْیَتِهِ وَ أَفْطِرُوا لِرُؤْیَتِهِ فَإِنْ غُمَّ عَلَیْکُمْ فَعُدُّوا ثَلَاثِینَ (مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج ۷، ص: ۴۰۶)

در این روایت به صراحت سخن از مردمی است که هنگام رفتن پیامبر (ص) به جنگ، سوال می‌کردند ما که روزه و افطارمان با شما بوده حالا چه کنیم؟ پس مشخص می‌شود که سیره پیامبر (ص) بر این بوده که امر صوم و افطار با دستور ایشان انجام می‌شده است.

روایت پنجم:

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عِیسَی بْنِ أَبِی مَنْصُورٍ أَنَّهُ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ- فَقَالَ یَا غُلَامُ اذْهَبْ فَانْظُرْ (أَ صَامَ السُّلْطَانُ) أَمْ لَا- فَذَهَبَ ثُمَّ عَادَ فَقَالَ لَا فَدَعَا بِالْغَدَاءِ فَتَغَدَّیْنَا مَعَهُ. (وسایل الشیعه، ج ۱۰، ص ۱۳۱)

در این روایت امام صادق (ع) برای تعیین تکلیف در یوم‌الشک، به غلام دستور می‌دهند که برود وضعیت را از سلطان جویا شود و طبق آن عمل می‌کنند.

روایت ششم:

عَلِیُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ زِیَادِ بْنِ الْمُنْذِرِ الْعَبْدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ ع یَقُولُ صُمْ حِینَ یَصُومُ النَّاسُ وَ أَفْطِرْ حِینَ یُفْطِرُ النَّاسُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ الْأَهِلَّهَ مَوَاقِیتَ. (تهذیب الأحکام، ج ۴، ص: ۱۶۴)

در این روایت نیز امام باقر (ع) دستور به روزه و افطار مطابق با روزه و افطار مردم می‌دهند و این نشانه حکومتی بودن این مسأله است.

روایت هفتم:

وَ عَنْهُ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَهِ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع أَنَّا شَکَکْنَا سَنَهً فِی عَامٍ مِنْ تِلْکَ الْأَعْوَامِ فِی الْأَضْحَی- فَلَمَّا دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ کَانَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا یُضَحِّی فَقَالَ- الْفِطْرُ یَوْمُ یُفْطِرُ النَّاسُ وَ الْأَضْحَی یَوْمُ یُضَحِّی النَّاسُ وَ الصَّوْمُ یَوْمُ یَصُومُ النَّاسُ. (تهذیب الأحکام، ج ۴، ص: ۳۱۷)

در این روایت نیز به وضوح، روزه و افطار مردم نشانه و علامتی برای روزه گرفتن و افطار قرار داده شده است که شاهدی بر حکومتی بودن این مسأله است.

توجه به این روایات و برخی روایات دیگر این اطمینان را تقویت می‌کند که امر رؤیت هلال امر حکومتی بوده است و سیره اهل بیت نیز بر همین بوده است. با توجه به اینکه از مجموع این روایات، حکومتی بودن مسأله رؤیت هلال استفاده می‌شود، وجود اشکال سندی یا دلالی در برخی روایت‌ها نمی‌تواند مانع این برداشت شود؛ زیرا برداشت این مطلب نیاز به اثبات به وسیله روایتی خاص ندارد، بلکه از مجموع احادیث اینگونه استفاده می‌شود. ضمن اینکه می‌توان از طریق دیگری نیز وجود این سیره را در زمان اهل بیت تأیید کرد و آن اینکه ائمه (ع) در طول دوران حیات مبارکشان بارها به سفر حج رفته‌اند و اعمالی مثل وقوف در عرفات، مشعر و منی را بر اساس همان تاریخی که بین مردم مرسوم بوده انجام داده‌اند، در حالی که حکومت دست خلفا بوده و تعیین برنامه با آنها بوده است ولی ائمه (ع) طبق همان برنامه اعمال خود را انجام داده و گزارشی بر تخطی آنها در این زمینه نداریم.

راه دوم: پذیرش حکم حاکم به عنوان یکی از طرق اثبات اول ماه

اگر بنا به هر دلیلی مسأله رؤیت هلال را حکومتی ندانستیم و در مؤیدات گفته شده خدشه وارد کردیم، ولی حداقل این مطلب تأیید می‌شود که حکم حاکم به عنوان یکی از طرق اثبات اول ماه است. فقهای زیادی موافق این مطلب هستند و این مطلب هم از روایات خاص قابل استفاده است و هم از عموم روایاتی که دستور به رجوع به حاکم شرع می‌دهند مانند مقبوله عمر بن حنظله. ضمن اینکه تعبیر (الحوادث الواقعه) که در توقیع شریف حضرت حجت (عج) وارد شده شامل رؤیت هلال نیز می‌شود. حضرت در این توقیع می‌فرمایند:

وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَی رُوَاهِ حَدِیثِنَا- فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللَّهِ (وسایل الشیعه، ج ۲۷، ص: ۱۴۰)

پس وقتی حکم حاکم شرع را به عنوان یکی از طرق اثبات اول ماه دانستیم، وقتی حاکم حکم کرد که فلان روز عید است، اول ماه ثابت می‌شود.

تفاوت مبنا با حاکم هم همان طور که گفته شد مادامی که قطع به خلاف واقع بودن حکم حاکم پیدا نشود، ضرری نمی‌رساند و می‌توان به نظر حاکم عمل کرد و در اینگونه موارد معمولاً قطع ایجاد نمی‌شود.

راه سوم: عدم اعلام نظرات مخالف

بیان احکام کلی بر فقها لازم است اما در خصوص مسائل جزئی بیان نظر، واجب نیست. مسائل مربوط به رؤیت هلال نیز معمولاً در رساله‌ها و در جواب استفتائات بیان شده است، اما اینکه آیا بر اساس فلان مبنا امروز عید است یا خیر، بیان آنها ضرورتی ندارد. لذا بعضی از علمای بزرگ در اینگونه موارد، جواب نمی‌دهند.

راه چهارم: تشکیل شورایی متشکل از نمایندگان مراجع

کار گروهی و دسته جمعی اثرات خیلی خوبی دارد و از بسیاری از آسیب‌های کار فردی به دور است. نقل شده است که عالم معروف و متنفذ تبریز در عصر ناصرالدین شاه، حاج میرزا جواد آقا مجتهد تهرانی همه ساله در شامگاه ۲۹ ماه رمضان علمای تبریز را در منزل خود مهمان می‌کرده و فطریه آن‌ها را هم بر فرض ثبوت رؤیت در آن شب می‌پرداخته است، تا مدعیان رؤیت هلال و شهود در حضور همه علما شهادت دهند و همه در رد و قبول شهادت شهود تصمیم یکسان بگیرند و در نتیجه اختلافی پیش نیاید.

اگر در زمان ما نیز هر یک از مراجع معظم، نماینده‌ای را مشخص کنند و این نماینده‌ها با یکدیگر شورایی را تشکیل دهند و اعلام اول ماه توسط این شورا انجام شود، بسیاری از مشکلات حل خواهد شد؛ زیرا:

اولاً: برخی از اختلافات مربوط به اطلاع و عدم اطلاع از گزارش‌ها می‌باشد. مثلاً شهود به دفتر فلان مرجع گزارش رؤیت را داده‌اند ولی به دفتر دیگر این خبر نرسیده است. در نتیجه یکی از آنها اعلام عید کرده و دیگری اعلام نکرده است. اگر شورا تشکیل شود، این مشکل دیگر وجود نخواهد داشت؛ زیرا همه شهود گزارش‌های خود را به آنجا ارائه خواهند داد و همه مطلع می‌شوند.

ثانیاً: هم فکری بین مراجع محترم، گاهی می‌تواند موجب تقریب نظرات نیز بشود. مثلاً در حین گفتگوهای علمی، زوایای تازه ای از مسأله برای آنها آشکار شود که موجب تغییر مبانی برخی از آنها شود.

ثالثاً: حتی با فرض اختلافات مبنایی، وقتی قرار باشد اعلام عید فقط توسط این گروه انجام شود، قطعاً یک نظر خروجی این شورا خواهد بود و اختلافی در کار نخواهد بود. البته برای تحقق این مهم و اقناع نظر افرادی که نظرشان با خروجی گروه متفاوت بوده است، راه‌های سه گانه قبلی که توضیح داده شد، می‌تواند مؤثر باشد.

با توجه به مطالبی که در این یادداشت ذکر شد، معلوم می‌شود رسیدن به وحدت در اعلام عید، امری ممکن است. امیدواریم هرچه زودتر، این مسأله عملی شود و دیگر شاهد اختلاف در اعلام عید نباشیم.

*عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم



آیت الله فقیهی: ابعاد مختلف شهادت امام علی(ع) قابل بررسی است

, ,

تصاویر/ آیین آغاز سال تحصیلی حوزه های علمیه/ آیت اللهمحسن فقیهی

حوزه/ ترور امیرالمؤمنین (علیه السلام) کشتن یک شخص عادی نبود، ضربتی بود که بر خود اسلام و بشریت وارد آمد و خود این حرکت زمینه‌ساز جنایت‌های بعدی در تاریخ تشیع شد.

آیت‌الله محسن فقیهی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با اشاره به فضیلت شب های قدر فضیلت شب‌های قدر گفت: ماه مبارک رمضان در میان دیگر ماه‌های قمری بزرگی و فضیلتی دارد که در قرآن کریم و روایات به آن اشاره شده است و هیچ کدام از ماه‌ها در بزرگی و ارزش به این ماه نمی‌رسند.

عضو جامعۀ مدرسین حوزه افزود:فضیلت این ماه شریف به واسطۀ وجود شب قدر و نزول قرآن کریم است که به تعبیر قرآن کریم، برتری شب قدر از هزار ماه بهتر و بالاتر است: لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (القدر، ۳). و درک عظمت و ارزش این شب فراتر از عقول انسان‌هاست: وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَهُ الْقَدْرِ (القدر، ۲). و به همین خاطر است که اعمال و عبادات و ادعیۀ خاصی در این شب مبارک در روایات وارد شده است.

وی ادامه داد: ماه مبارک رمضان و به‌ویژه شب‌‎های قدر فرصت خوبی برای تزکیۀ نفس و پاک شدن از آلایش‌های دنیوی است و افضل اعمالی که برای این شب توصیه شده، شب‌زنده‌داری و ذکر خداوند و طلب استغفار است. این فرصت عظیم در سال تکرارشدنی نیست و توصیه‌ام به مؤمنان، به‌ویژه جوانان این است که بر احیای این شب‌ها اهتمام داشته باشند و در این لیالی پربرکت که به تعبیر روایات، مقدرات انسان در آنها رقم می‌خورد، به نحو احسن توشۀ یکسالۀ خود را بگیرند.

آیت‌الله فقیهی با اشاره به شهادت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: خوارج با کج‌روی و خروج از محور حق که تجسم آن، ستیز با حکومت کوتاه‌مدت امیر مؤمنان (علیه السلام) و در نهایت شهادت ایشان بود، خسارتی عظیم بر پیکرۀ اسلام وارد آوردند که در تاریخ اسلام کم‌سابقه است. ترور امیرالمؤمنین (علیه السلام) کشتن یک شخص عادی نبود، ضربتی بود که بر خود اسلام و بشریت وارد آمد و خود این حرکت زمینه‌ساز جنایت‌های بعدی در تاریخ تشیع شد.

عضو جامعۀ مدرسین حوزه در ادامه با اشاره به همزمانی شب‌های قدر و ایام سوگواری امیرالمؤمنین (علیه السلام) بیان داشت: در کشور ما که کشور امیرالمؤمنین (علیه السلام) است، از دیرباز مؤمنان به تکریم شب قدر و اقامۀ عزای حضرت اهتمام داشته و دارند و خوشبختانه روز به روز بر رونق و برکت این مراسمات افزوده شده است.

وی عنوان کرد: با این حال توصیه‌ به متولیان مراسم‌های مذهبی این است که نباید اهمیت و جایگاه بلند شب‌های قدر که با ایام سوگواری همزمان شده است، به حاشیه برود و خدای ناکرده عزاداری و سوگواری برای اول مظلوم عالم، موجب بی‌توجهی به اعمال عبادی و معنوی این شب‌های پرفضیلت شود.



پیام آیت‌الله محسن فقیهی به مردم شریف افغانستان

, ,

پیام آیت‌الله محسن فقیهی به مردم شریف افغانستان

بسمه تعالی

وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا (الإسراء، ۳۳)

جنایات و حملات خونینی که در روزهای گذشته در شهرها و ولایات مختلف افغانستان رخ داد و کثیری از مردم بی‌گناه و بی‌پناه را به خاک و خون کشید، قلب هر انسان آزاده و باوجدانی را به درد می‌آورد. اینک بر همگان آشکار است که تکفیریان و داعشیان دست‌شان به خون مظلومان از پیر و جوان و زن و مرد و سنی و شیعه آلوده است و در این راه از هیچ بی‌رحمی و وقساوتی دریغ نمی‌کنند. حملات پیاپی به مساجد شیعیان و اهل سنت در ماه پرفضیلت رمضان، گویای این واقعیت است که داعش و جریانات تکفیری، نه دشمن این یا آن فرقه و مذهب، بلکه در یک کلام، دشمن انسانیت و دین‌اند.

اینجانب ضمن همدردی با عموم مردم عزیز افغانستان، به‌ویژه خانواده‌های داغ‌دیدۀ شهدای حملات اخیر، برای شهیدان این حوادث طلب رحمت و آمرزش الهی و برای مجروحان و بازماندگان آرزوی صبر و عافیت و سلامت دارم. از حاکمیت افغانستان انتظار می‌رود ضمن محکومیت این حملات بی رحمانه و رسیدگی به خانواده‌های شهیدان و شناسایی و مجازات عوامل آن، در برقراری نظم و امنیت عموم شهروندان که حداقلی‌ترین خواستۀ مردم آن کشور است، جدیت و عزم در پیش گرفته و برای پیش‌گیری از تکرار چنین فجایعی چاره‌اندیشی و اقدام کارآمد کنند.

اللّٰهُمَّ إِنَّا نَشْکُو إِلَیْکَ فَقْدَ نَبِیِّنا وَغَیْبَهَ إِمامِنا وَشِدَّهَ الزَّمانِ عَلَیْنا وَوُقُوعَ الْفِتَنِ بِنا وَتَظاهُرَ الْأَعْداءِ عَلَیْنا وَکَثْرَهَ عَدُوِّنا وَقِلَّهَ عَدَدِنا اللّٰهُمَّ فَافْرُجْ ذٰلِکَ عَنَّا بِفَتْحٍ مِنْکَ تُعَجِّلُهُ وَنَصْرٍ مِنْکَ تُعِزُّهُ وَ إِمامِ عَدْلٍ تُظْهِرُهُ إِلٰهَ الْحَقِّ آمِینَ

محسن فقیهی
بیست و دوم رمضان المبارک ۱۴۴۳
قم المقدسه
.



پیام تسلیت آیت الله محسن فقیهی به آیت الله العظمی جوادی آملی در پی درگذشت متعلقه ایشان

, ,

پیام تسلیت آیت الله محسن فقیهی به آیت الله العظمی جوادی آملی

بسمه تعالی

إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ

حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی (دام ظله العالی)

خبر ارتحال بانوی متقی و پرهیزگار، متعلقۀ مکرمه (رضوان الله تعالی علیها) در ماه میهمانی خدا موجب تأسف و تألم فراوان شد. اینجانب درگذشت آن مرحومۀ مغفوره را خدمت حضرتعالی، وابستگان و خانوادۀ مکرم به‌ویژه آقازادگان محترم تسلیت و تعزیت عرض نموده، از درگاه احدیت برای آن مرحوم آمرزش و علوّ درجات، برای بازماندگان صبر و سکینه و آرامش و برای حضرتعالی دوام توفیقات مسئلت می‌کنم.

محسن فقیهی
بیست و دوم رمضان المبارک ۱۴۴۳
قم المقدسه
.



انتقاد آیت الله فقیهی از کم‌رونق بودن دروس تفسیر قرآن در حوزه‌های علمیه

, ,

حوزه/ در حال حاضر به برکت نظام جمهوری اسلامی و انقلاب، فرهنگ آموزش و تعلیم قرائت قرآن کریم در کشور ما نهادینه شده است، ولی زیبندۀ جامعۀ شیعی نیست که گاهی مشاهده می‌کنیم حتی بزرگسالانی که آموزش و سواد هم دیده‌اند، توفیق و توان قرائت روان قرآن کریم را ندارند.

آیت‌الله محسن فقیهی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با اشاره به اهمیت رجوع به قرآن گفت: خصیصۀ یکتا و بی‌مانند این ماه شریف، نزول حقیقت قرآن کریم است: شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًی لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَیٰ وَالْفُرْقَانِ (البقره، ۱۸۵)؛ از همین روست که در اعمال و عبادات رمضان، بر قرائت و تدبر در آیات شریف قرآن تا این اندازه تأکید رفته است؛ به‌ویژه تدبر و تفکر در معانی بلند این کتاب و روح و گوهری که قرآن کریم حامل آن است. ماه مبارک رمضان، ماه انس و پیوند جان مؤمنان با کتاب الهی و بالاتر از آن، تجلی قرآن و معارف آن در زندگی و کار و دیگر امور دنیوی است.

عضو جامعۀ مدرسین حوزه افزود: قرآن کریم از آنجا که کتاب مقدس مسلمانان است، منبع اصلی اخذ آموزه‌های دینی در موضوعات گوناگون است. متأسفانه ما می‌بینیم که گاهی قرآن به حاشیه رانده می‌شود و جز در مناسک خاص و برای استفاده‌های تشریفاتی، رجوعی به این چشمۀ جوشان آیات الهی نمی‌شود.

وی ادامه داد: در حالی که طبق بیان شریف قرآن کریم، در روز قیامت حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) از مسلمانان گلایه می‌کند که چرا قرآن را به کناری گذاشته‌اند و از آن بهره نگرفته‌اند: وَقَالَ الرَّسُولُ یَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هَٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا (الفرقان، ۳۰). فلذا توجه به این کتاب شریف نباید منحصر به ماه مبارک رمضان باشد. از سوی دیگر، پرداختن به شعائر و ادعیه و عبادات دیگر هم نباید محوریت قرآن در زندگی را تحت‌الشعاع قرار دهد، چرا که قرآن کریم عمود خیمۀ اسلام و زیست مسلمانی است.

‌آیت‌الله فقیهی با انتقاد از کم‌رونق بودن دروس تفسیر قرآن در حوزه‌های علمیه گفت: همۀ دروس حوزه، مقدمات و تمهیداتی هستند برای فهم ثقلین و اشتغال به این علوم نباید جای تدبر و بهره‌گیری از آیات قرآن را بگیرد. طلاب باید همواره توجه به قرآن کریم را اصل قرار دهند تا خدای ناکرده روز قیامت شرمندۀ رسول خدا (صلوات الله علیه و آله) نباشند و قرآن کارکرد تشریفاتی در زندگی‌شان نداشته باشند.

عضو جامعۀ مدرسین حوزه در ادامه با اشاره به لزوم فراگیری علوم قرآنی بیان داشت: در حال حاضر به برکت نظام جمهوری اسلامی و انقلاب، فرهنگ آموزش و تعلیم قرائت قرآن کریم در کشور ما نهادینه شده است، ولی زیبندۀ جامعۀ شیعی نیست که گاهی مشاهده می‌کنیم حتی بزرگسالانی که آموزش و سواد هم دیده‌اند، توفیق و توان قرائت روان قرآن کریم را هم ندارند.

وی گفت: در حالی که طبق فرمایش معصومان (علیهم السلام) یکی از وظایف پدران در قبال فرزندان، آموزش قرآن است و به این مهم در روایات بسیار سفارش شده است. مع‌ذلک توجه به علوم ظاهری قرآن کریم، نباید مانع از تفکر و تدبر در این کتاب و استفاده از معانی و مفاهیم عمیق آن باشد. امید که خداوند متعال به برکت ماه مبارک، توفیق توشه‌گیری از کتاب شریفش را به ما عنایت کند و ما را در زمرۀ عاملان به قرآن کریم قرار دهد.



رمضان، ماه پرورش اخلاقی و معنوی آدمی است.

, ,

🔹آیت‌الله محسن فقیهی در گفت‌وگو با خبرنگارخبرگزاری حوزه، ضمن تبریک حلول ماه مبارک رمضان به همۀ مسلمانان و مؤمنان دربارۀ فضیلت ماه مبارک گفت: طبق بیان نورانی نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) سراسر نزول رحمت است: هُوَ شَهْرٌ أَوَّلُهُ رَحْمَهٌ وَ أَوْسَطُهُ مَغْفِرَهٌ وَ آخِرُهُ الْإِجَابَهُ وَ الْعِتْقُ مِنَ النَّار (الکافی، ج۴، ص۶۷) و ساعات و روزهای آن، بهترینِ ساعات و روزهاست. به بیان شریفِ روایات، در این ماه اعمال نیکوی مؤمنان پذیرفته و دعای‌شان به فضل الهی مستجاب است. گشوده بودن درهای رحمت، ویژگیِ بخصوص این ماه است که در روایات، فراوان بر آن تأکید شده است. آنچه از مجموع آیات مرتبط قرآن کریم و روایات وارده مستفاد می‌شود، جایگاه قدسی و معنوی منحصر به فردی است که این ماه در میان دیگر روزها و ماه‌های سال دارد و همواره به بهره‌گیری مسلمانان از برکات آن سفارش شده است.

🔹عضو جامعه مدرسین حوزه افزود: ماه رمضان افزون بر فضیلت معنوی و قدسی، ماه تمرین فضایل نیکویی همچون خویشتن‌داری، بردباری، مدارا و شکیبایی هم هست. خداوند تبارک و تعالی مناسک و عبادات ویژۀ این ماه را وسیلۀ پالایش و تزکیۀ نفوس مؤمنان و تثبیت فضایل اخلاقی و معنوی در آنان قرار داده است.

وی، اظهارداشت: این معنی در بیان شریف آیۀ قرآن هم آمده است: یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ (البقره، ۱۸۶)؛ هدف از روزه‌داری صرف امساک از مبطلات نیست، بلکه روح این عبادت، همچون دیگر عبادات و مناسک، پرورش اخلاقی و معنوی وجود انسان است. تقوا و پرهیزگاری که در این آیۀ مبارکه به آن اشاره رفته، همان چیزی است که امید می‌رود از رهگذر روزه و دیگر عبادات حاصل شود.

🔹آیت‌الله فقیهی با اشاره به نزول قرآن در ماه رمضان بیان داشت: و اما خصیصۀ یکتا و بی‌مانند این ماه شریف، نزول حقیقت قرآن کریم است: شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًی لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَیٰ وَالْفُرْقَانِ (البقره، ۱۸۵)؛ از همین روست که در اعمال و مناسک رمضان، بر قرائت و تدبر در آیات شریف قرآن تا این اندازه تأکید رفته است؛ به‌ویژه تدبر و تفکر در معانی بلند این کتاب و روح و گوهری که قرآن کریم حامل آن است.

🔹این استاد حوزه، گفت: ماه مبارک رمضان، ماه انس و پیوند جان مؤمنان با کتاب الهی و بالاتر از آن، تجلی قرآن و معارف آن در زندگی و کار و دیگر امور دنیوی است. امید که خداوند متعال به برکت ماه مبارک، توفیق توشه‌گیری از ثمرات آن را به ما عنایت کند و رحمت بی‌انتهایی را که در این ماه وعده داده شده، شامل حال ما بگرداند.