اصول

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث ما در اینجا در مورد مقدمه واجب و اقسام آن بود. از جمله اقسام مقدمه واجب، مقدمه داخلی، مقدمه خارجی و مقدمه‌ای که قید آن خارجی ولی تقیّد آن داخلی است، می‌باشد. در ادامه به تفصیل به این اقسام پرداخته و بررسی می‌کنیم که کدام یک از این موارد در بحث مقدمه واجب مورد نظر است. اقسام مقدمه واجب مقدمه داخلی: مانند رکوع که هم قیدش و هم تقیّدش داخل در نماز است. مقدمه خارجی: مانند طی المسافة للحج که برای انجام حج باید ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در مقدّمه واجب در رابطه با مقدمات داخلیه و خارجیه بود. مقدمات، اقسامی دارند که در این‌جا به سه نوع از آن‌ها اشاره کردیم: اقسام مقدمات: ۱) مقدمات داخلیه (بالمعنی الأخص) این نوع مقدمات، قید و تقیّدشان داخل در ماهیّت واجب است؛ القید و التقیّد داخلان فی المرکبة؛ مانند رکو در رکوع، هم خود رکوع (قید) و هم تقیّد آن (شرایط قبل و بعد) داخل در ماهیّت نماز هستند. به عبارت دیگر، رکوع تقیّداتی دارد که شامل وقوع آن بعد ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود و اینکه مقدمه واجب دارای اقسامی است: یک قسم، مقدمه داخلیه و یک قسم، مقدمه خارجیه. اگر یادتان باشد، مقدمه واجب را این‌گونه تعریف کرده بود:«ما لا یتم الواجب إلا به»، یعنی واجب تمام نمی‌شود مگر با آن. این تعریف هم شامل وضو، غسل و تیمم می‌شود. مثلاً نماز بدون وضو نمی‌شود، بدون تیمم یا غسل نمی‌شود. پس ما لا یتم الواجب إلا به شامل وضو و تیمم است. رکوع هم همین‌طور؛ «ما لا یتم الواجب إلا ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود بحثی که اخیراً شروع کردیم در رابطه با تقسیمات واجب بود که مقدمه واجب دارای تقسیماتی است: یکی از تقسیمات مقدمه داخلیه داریم و مقدمه خارجیه، بعضی‌ها تقسیم کرده‌اند مقدمه داخلیه بالمعنی الاخص و مقدمه داخلیه بالمعنی الاعم، مقدمه خارجیه بالمعنی الاخص و مقدمه خارجیه بالمعنی الاعم. توضیح مقدمات داخلیه و اجزای نماز برای تصور ابتدایی، نماز را به‌عنوان مجموعه‌ای از اجزا در نظر ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا وجوب مقدمه واجب، وجوب شرعی است یا وجوب عقلی؟ القول الثاني: الوجوب الغيري التبعي[1] [2] در اینجا یک قول وجود دارد که وجوب مقدمه واجب را وجوب غیری تبعی می‌داند. معنای این وجوب آن است که مقدمه واجب باید به طور یقین انجام شود و هیچ بحثی در لزوم آن وجود ندارد و به تعبیر آیت‌الله مکارم، این لزوم لابدیّت عقلی است. هیچ کس در این لزوم عقلی تردیدی ندارد؛ یعنی مقدمه واجب عقلاً باید ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا وجوب مقدمه، وجوب شرعی است یا وجوب عقلی؟ وجوب عقلی مقدمه در اینکه وجوب عقلی برای مقدمه واجب وجود دارد، بین علما هیچ اختلافی نیست. همه اتفاق‌نظر دارند که مقدمه واجب، واجب عقلی است. اما موضوع اختلاف این است که آیا مقدمه واجب، واجب شرعی نیز هست؛ که «یترتّب علیه الثواب و علی ترکه العقاب» باشد یعنی به‌گونه‌ای که بر فعل آن ثواب و بر ترک آن عقاب مترتب شود یا خیر؟ مقدمه شرعی ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا مسئله مقدمه واجب از مباحث لفظی است یا از مباحث عقلی؟ مرحوم آخوند صاحب کفایه نظر مبارکشان این است که بحث مقدمه واجب جزء مباحث عقلی است. برای این ادعا دلیلی ذکر می‌کنند و آن دلیل این است که در اصول الفقه دو دسته از مسائل عقلی داریم: 1) مستقلات عقلیه 2) غیرمستقلات عقلیه. به عنوان مثال، العدل حسنٌ و الظلم قبیحٌ. حکم به حسن عدالت و قبح ظلم جزء مستقلات عقلیه است؛ یعنی این حکم‌ها ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا مسئله مقدمه واجب از مباحث لفظی است یا از مباحث عقلی؟ به طور مشخص، صاحب معالم این بحث را در زمره مباحث الفاظ آورده است، در حالی که مرحوم آخوند خراسانی در کفایة الأصول آن را از مباحث عقلیه دانسته‌اند. وی معتقد است که این بحث عقلی است و ارتباطی با مباحث الفاظ ندارد. حال، سؤال اصلی این است که آیا مقدمه واجب، از مباحث الفاظ است یا از مباحث عقلیه؟ تفکیک مباحث عقلی و عرفی در اینجا ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا مسئله مقدمه واجب از مباحث لفظی است یا از مباحث عقلی؟ صاحب معالم فرموده بود که این بحث از مباحث لفظی است، اما مرحوم آخوند، صاحب کفایه، بیان کرده که این موضوع از مباحث عقلی است.   الإشکال الثالث مرحوم آقاضیاء عراقی می‌فرماید: «أن المهم من هذه المسألة اثبات وجوب المقدمة من ناحية وجوب ذيها وان كان وجوب ذيها ثابتا بالأدلة اللبية فلا يناسب جعلها من مباحث الألفاظ إذ لا ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا موضوع «مقدمه واجب» از مباحث لفظی است یا از مباحث عقلی؟ صاحب معالم این بحث را از مباحث لفظی دانسته است، در حالی که صاحب کفایه آن را از مباحث عقلی می‌شمارد و می‌فرماید: این از جمله مسائل عقلی است. اکنون، شما بزرگواران می‌خواهید قضاوت کنید که آیا فرمایش صاحب معالم صحیح است و موضوع مقدمه واجب از مباحث لفظی است، یا این‌که نظر مرحوم آخوند کفایه که این موضوع را در زمره مباحث ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا موضوع "مقدمه واجب"، یک بحث "لفظی" است یا یک بحث "عقلی"؟ المبحث الثالث: هل مسألة مقدّمة الواجب لفظيّة أم عقليّة؟ . القول الأوّل:أنّ مقدّمة الواجب من مباحث الألفاظ[1] [2] [3] [4] [5] صاحب معالم در کتاب معالم الأصول آورده است که بحث مقدمه واجب یک بحث لفظی است و برای اثبات این نظر به نفی «انتفاء دلالات ثلاث» استدلال کرده‌اند؛ یعنی: این بحث از نه دلالت مطابقه، نه از دلالت تضمن و نه ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا "مقدمه واجب" جزو مسائل اصولی است یا خیر؟   القول الرابع:أنّ مقدّمة الواجب من القواعد الفقهيّة یکی از اقوال در این مسئله این است که بحث مقدمه واجب جزو قواعد فقهی است. آیت الله مکارم (سلمه الله تعالی) می‌فرماید: «أنّ مسألة وجوب المقدّمة من القواعد الفقهيّة لأنّها حكم فرعي كلّي حتّى بناءً على عنوانها الآخر وهو ثبوت الملازمة بين وجوب الشي‌ء ووجوب مقدّمته وعدمه، لأنّ ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا "مقدمه واجب" جزو مسائل اصولی است یا در زمره مبادی احکامیه قرار می‌گیرد؟ گفتیم که آیت‌الله بروجردی (رحمة‌الله‌علیه) فرموده‌اند: «"بحث مقدمه واجب" جزو مسائل اصولی نیست؛ بلکه در دسته مبادی احکام قرار دارد. قدمای ما نیز مباحثی همچون "معاندات احکام"، "اضداد احکام"، "مقدمات احکام" و امثال این‌ها را در زمره مبادی ذکر می‌کردند؛ یعنی در همان مقدمات.» [1] همان‌طور که وقتی کتابی ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با بحث مقدمه واجب بود که آیا بحث مقدمه واجب از مباحث اصولیه است که در کفایه و امثال ذلک می‌خوانیم یا جزو مباحث اصولیه نیست؟ مرحوم آیت‌الله بروجردی (اعلی‌الله مقامه الشریف) نظر مبارک ایشان این است که بحث مقدمه واجب جزو مباحث اصولیه نیست و جزو مبادی احکامیه است. باید توضیح بدهیم که مبادی احکامیه چیست و اینکه آیت‌الله بروجردی بحث مقدمه واجب را جزو مبادی احکامیه دانسته‌اند به چه دلیل است؟ و آیا فرمایش ...

خلاصه جلسه گذشته: جلسه گذشته بحث در رابطه با إجزای أمر ظاهری (أمارات و أصول) از أمر واقعی بود که اگر أوامر ظاهریه از اصول و أمارات را انجام بدهیم، بعد از کشف خلاف آیا مجزی از أمر واقعی هستند یا خیر؟ مثلاً مکلّف سال‌ها به قول عادل (مجتهدی) عمل کرده است بعد معلوم شده است که اشتباه بوده است. آیا سال‌هایی به حرف وی عمل کرده است مجزی است یا اینکه باید آن اعمال را قضا کند. آیا عمل به إمارات و اصول بعد از کشف خلاف، مجزی است یا خیر؟   القول الاول: ...