کنگره بین‌المللی فقه مدیریت و سیاست‌گذاری در چارچوب آموزه‌های قرآن

حضرت آیت الله حاج شیخ محسن فقیهی:

فقه باید از بیان احکام فردی به مهندسی نظام‌های اداره جامعه ارتقا یابد./فقه مدیریت، حلقه اتصال اجتهاد قرآنی با نظام تصمیم‌سازی در جامعه اسلامی است.

فقیه عالیقدر حضرت آیت‌الله حاج شیخ محسن فقیهی دام‌ظله، رئیس کنگره بین‌المللی فقه مدیریت و سیاست‌گذاری در چارچوب آموزه‌های قرآن کریم، در سخنرانی اختتامیه این کنگره، با تبیین جایگاه «فقه مدیریت» در منظومه فقه اسلامی، تأکید کرد: امروز حوزه‌های علمیه ناگزیرند از فقه ناظر به رفتارهای فردی عبور کرده و به سمت فقه ناظر به طراحی و مهندسی نظام‌های کلان اداره جامعه حرکت کنند.

آیت‌الله محسن فقیهی در آیین اختتامیه این کنگره علمی، ضمن تقدیر از تلاش‌های علمی و اجرایی برگزارکنندگان، اظهار داشتند: فقه اسلامی، در ذات خود، علمی است که مأموریت آن استخراج نظامات رفتاری انسان مؤمن از منابع وحیانی و اصول اجتهادی است و این رسالت، منحصر به عبادات و معاملات فردی نبوده، بلکه عرصه‌های کلان مدیریت، سیاست‌گذاری و اداره جامعه را نیز در بر می‌گیرد.

معظم له با اشاره به تحوّلات ساختاری جوامع اسلامی و پیچیده‌تر شدن نظام‌های حکمرانی افزود: در دهه‌های اخیر، نیاز به اجتهاد در حوزه‌هایی، چون فقه مدیریت، فقه سیاست‌گذاری، فقه دولت و فقه نظام‌ها به‌صورت جدّی احساس می‌شود و فقه مدیریت تلاشی است برای تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و اداره منابع انسانی و اجتماعی بر پایه مقاصد شریعت و معارف قرآنی.

رئیس کنگره بین‌المللی فقه مدیریت و سیاست‌گذاری، با تأکید بر مسئولیت تاریخی حوزه‌های علمیه تصریح کردند: اگر فقه، علم هدایت زندگی انسان است، امروز باید بتواند الگویی روشن و مستند برای اداره نهادهای اجتماعی، سازمان‌های کلان و ساختارهای حکمرانی در جامعه اسلامی ارائه دهد.

این فقیه عالیقدر، با طرح برخی از چالش‌های پیش‌روی مدیران جامعه اسلامی فرمودند: پرسش‌هایی از قبیل نسبت مصلحت عرفی با قواعد اجتهادی، مبانی مدیریت منابع انسانی در نظام اسلامی، و ماهیت فقهی یا ولایی سیاست‌گذاری عمومی، نشان می‌دهد که بدون حرکت به‌سوی «فقه نظام‌ها»، پاسخ‌گویی فقه به نیازهای واقعی جامعه با دشواری مواجه خواهد شد.

آیت‌الله فقیهی، فقه مدیریت را دارای ابعاد معرفتی، ساختاری، اخلاقی، کارکردی و سیاست‌گذاری قرآنی دانسته و خاطرنشان کردند: هرچند فقهای متقدم عنوان مستقلی با نام فقه مدیریت نداشته‌اند، اما مبانی این دانش در سیره نبوی و علوی، مباحث امارات، مصالح و مقاصد شریعت به‌روشنی قابل ردیابی است.

ایشان در ترسیم چشم‌انداز آینده، بر ضرورت شکل‌گیری مدیریتی فقهی، عقلانی و قرآنی تأکید کرده و پیشنهاد دادند: در حوزه‌های علمیه، رشته تخصصی «فقه مدیریت و سیاست‌گذاری» در کنار فقه القضاء، فقه الاقتصاد و فقه الاجتماع تأسیس شود تا زمینه تربیت مجتهدانِ آشنا با نظام‌های مدیریتی و مدیرانِ برخوردار از قدرت اجتهاد فراهم آید.

در پایان این آیین، رئیس کنگره ضمن قدردانی از مدیریت مجتمع عالی تربیت مجتهد ـ مدیر محمدیه حوزه علمیه قم، اعضای شورای سیاست‌گذاری، شورای اجرایی، دبیرخانه، هیئت داوران و رؤسای کمیسیون‌های تخصصی، از پژوهشگران، اندیشمندان حوزوی و دانشگاهی و مهمانان داخلی و خارجی این رویداد علمی تجلیل نمود.

آیت‌الله فقیهی ابراز امیدواری کردند: دستاوردهای علمی این کنگره، زمینه‌ساز هم‌افزایی عمیق‌تر میان حوزه و دانشگاه شده و گامی مؤثر در مسیر تولید فقه نظام‌های مدیریتی و سیاست‌گذاری در تمدن نوین اسلامی باشد.